5 september 2011

Wij of Ik

De traditionele leiderschapsparadigma is die van de baas aan het roer. De koers wordt bepaald door de leider en dat wordt ook van hem of haar verwacht. In crisissituaties wordt de beste man of vrouw geacht leiderschap te tonen door ferme beslissingen te nemen en desnoods flink door te rammen. Ben je in een dergelijke situatie niet voor de baas, dan ben je automatisch tegen en dus een bedreiging. Bedreigingen worden geëlimineerd.

Het creëren van een "wij" cultuur, waarin betrokkenheid, meedragen en medeverantwoordelijkheid de sleutelwoorden zijn, is niet eenvoudig. Ook al vindt het idee van een 'wij cultuur' gretig navolging, de uitvoering ervan vraagt meer van een leider dan advies van anderen inwinnen; een bijdrage vragen.

Is het een zwaktebod wanneer een leider het team meldt dat hij samen met dat team aan visievorming wil doen?

Het hang natuurlijk deels af van wat voor soort bedrijf je bent en welk product je verkoopt maar om daadwerkelijk betrokkenheid te creëren is het 'samen scheppen' cruciaal.

De menselijke kant in de zendingswereld krijgt te weinig aandacht. Werkers haken aan omdat ze geloven door de hand van God naar een organisatie te zijn geleid. Als echter op termijn die werker ontdekt dat er geen of weinig plaats is voor wat hij of zij vindt, kakt de loyaliteit aan die organisatie in als een plumpudding en gaat de betreffende werker op zoek naar een plek waar hij of zij wel kan meedragen en ontwikkelen.


Toen ik bij OM kwam werken, kwam ik 'helpen;' de leider had de visie, nam de beslissingen en zocht een team dat hem bij de reis naar de uitvoering van die visie 'hielp.' Gelukkig ontstond er door de jaren heen een verandering in cultuur waardoor ik me langzaam maar zeker 'mede-eigenaar' begon te voelen: een belangrijk motief om je voor langere tijd aan een zaak te kunnen en willen verbinden.


De belangrijkste reden waarom zendingswerkers afhaken is het tekort aan zorg voor hen als persoon. Velen voelen zich gebruikt, niet gehoord en een duidelijke plaats voor klachten en het uiten van zorgen is er onvoldoende; er is duidelijk geen 'wij cultuur.'


Twee dingen:

1. De individualisering is nog niet in zo'n extreme mate doorgewerkt dat er helemaal geen oog is voor het collectief. Individualisme frustreert op de lang termijn. Iedereen wil ergens bijhoren en organisaties en bedrijven kunnen in principe de transitie maken van 'ik' naar 'wij.' Het vraagt om een ander soort leiderschap.


2. Met name in het zendingswerk moeten werkers af van de illusie dat ze er alleen voor God zitten. Je zit er ook voor jezelf. Het 'jezelf wegcijferen' is een nobele gedachten en ik ken veel geweldige voorbeelden hiervan. Maar die 'wegcijfergedachte' is een eigen leven gaan leiden. "Ik kom om te dienen" wordt te gemakkelijk verward met het zichzelf zonder vragen te stellen onderwerpen aan het boven hen gestelde gezag. Dienen houdt namelijk ook een verantwoordelijkheid in. Dienen is niet alleen uitvoeren maar ook het actief bijdragen aan het welzijn van allen. En daarvoor is een kritisch meekijken van belang. Alleen een kritische meekijker kan constructief bijdragen. Helaas wordt dat kritische meekijken maar al te vaak uitgelegd als oppositie of bedreiging en wordt de criticus genegeerd of opgezadeld met een vermeend 'gezagsprobleem' waar uiteraard aan gewerkt moet worden.


Gelukkig gaan de ogen van een groeiend aantal leiders hiervoor open en wordt een plaats gecreëerd waar dit allemaal wel kan met als resultaat een sfeer van 'we moeten het samen doen.'